├çeviri_TavsiyeleriDragosferEdit├Âr├╝n Notlar─▒

Engelli mi, engelleri olan birey mi

Do─črusu engelleri olan birey demektir. Engelli birey veya engelli demek uygun de─čildir. Neden derseniz ┼č├Âyle izah edeyim.

Ben ├žocukken sakat demeyin, ├Âz├╝rl├╝ deyin derlerdi. Sonu├žta bu bir sakatl─▒k de─čil, bir ├Âz├╝rd├╝r diye a├ž─▒klan─▒rd─▒. Sonra ├Âz├╝r demeyelim ├ž├╝nk├╝ bu insanlar─▒n kabahati yok ki ├Âz├╝rleri olsun, engelli diyelim dendi. uzun y─▒llar da b├Âyle s├╝rd├╝.

Gel gelelim zamanla anla┼č─▒ld─▒ ki engelleri olan bireyler kendilerine ne sakat, ne ├Âz├╝rl├╝ ne de engelli denmesini istemiyordu. Beni engelimle de─čil, insan olu┼čumla an─▒n ve ├Ânce birey olarak kabul edin diyorlard─▒.

─░ngilizce s├Âzdiziminden hareketle felsefine inersek (disabled person – person with disability); insan ├Ânce insand─▒r. ─░nsanl─▒k ortak payda, ortak de─čerimizdir. ─░nsandan ├Ânce bir etiket getirmek do─čru de─čildir. Engelli birey ile engelleri olan birey kula─ča ilk bak─▒┼čta ayn─▒ gibi gelebilir. Ama, ba┼ča “engelli” yaz─▒nca bireyin kimli─čindeki engeli ├Âne alm─▒┼č oluruz. Oysa bireyin birey olmas─▒, insan olmas─▒ m├╝himdir. Engelleri veya ├Âzel ihtiya├žlar─▒ olmas─▒ ikincil bir konudur.

Bu yakla┼č─▒m genel kabul g├Âr├╝nce, Birle┼čmi┼č Milletler d├╝zeyinde al─▒nan bir kararla 1992’den beri 3 Aral─▒k’ta kutlanan D├╝nya Engelliler G├╝n├╝n├╝n ad─▒ 2006’da D├╝nya Engelleri Olan Bireyler G├╝n├╝ olarak de─či┼čtirildi. (─░ngilizce a├ž─▒klama i├žin bkz┬áhttp://www.un.org/en/events/disabilitiesday/)

Siz de perspektifle hemfikirseniz ve ─░ngilizceye ├ževiri yap─▒yorsan─▒z “disabled people” yerine “people with disabilities” kullanman─▒z gerekiyor.

Dragoman’a ├ževiri yap─▒yorsan─▒z, T├╝rk├žesinde “engelli birey” yaz─▒yorsa dahi siz ayn─▒ hatay─▒ ─░ngilizceye ta┼č─▒may─▒n, olmas─▒ gerekti─či gibi ├ževirin.

Bu perspektife kat─▒lmayabilirsiniz, engelleri olan baz─▒ bireyler de kat─▒lm─▒yor. Bana engelli diyebilirsiniz; bu engel bir ├Âz├╝r de─čil, kusur de─čil, utan─▒lacak bir durum de─čil. Ben mutluyum, size ne oluyor diyebiliyorlar.

─░ngilizce yaz─▒n d├╝nyas─▒nda neden b├Âyle uzun yaz─▒yorsunuz ki, engelli diyelim (disabled) tek kelimeyle ge├želim; engeli olan birey deyince bo┼čuna uzat─▒yorsunuz diye ┼čiddetle itiraz edenler yok mu, var elbet.

T├╝rk├žede s├Âzdiziminde bir ┼čey de─či┼čmiyor, engelli birey yerine engelleri olan birey yaz─▒nca araya olan koymu┼č oluyorsunuz ve sadece laf─▒ uzat─▒yorsunuz diye d├╝┼č├╝nen dostlar─▒m─▒z da hi├ž haks─▒z de─čiller.

Dragoman ne diyor? Biz ├Ânce insan diyoruz. ─░nsan merkezli, birey merkezli dil kullanmay─▒ tercih ediyoruz.

Engel, sakatl─▒k, ├Âz├╝r gibi s├Âzc├╝kler yerine “├Âzel ihtiya├žlar─▒ olan” veya “farkl─▒ ihtiya├žlar─▒ olan” tamlamalar─▒n─▒ tercih ediyoruz. Engelli hi├ž kullanm─▒yoruz demiyorum ama tercih etmiyoruz. ─░ngilizcesinde ise yukar─▒da belirtti─čim gibi BM yakla┼č─▒m─▒n─▒ benimsiyoruz.

E─čer spor kaynakl─▒ bir yaralanma / ge├žici sakatl─▒k varsa “spor yaralanmas─▒” diyor ve ger├žek sorunu yaz─▒yoruz, ├Ârne─čin, tendon y─▒rt─▒lmas─▒.

Down sendromu gibi do─ču┼čtan gelen genetik vakalara hastal─▒k veya ├Âz├╝r demiyor, sendrom / durum ile ifade ediyoruz. ─░ngilizceye ├ževirirken de “condition” diyoruz, “disease” asla kullanm─▒yoruz. ├ç├╝nk├╝ bu bir hastal─▒k de─čil, genetik kod.

M├╝┼čterim istiyor, altyaz─▒ ├ževiriyorum, edebi eser mecburum diyorsan─▒z i┼čte kelimeler:

fel├žli: paralyzed / paralytic

k├Ât├╝r├╝m / eli, kolu k─▒r─▒k: crippled

├Âz├╝rl├╝: handicapped

engelli: disabled

sakat: impaired / incapacitated – yerine g├Âre crippled

 

Dilerim bu yaz─▒ toplumda farkl─▒ ihtiya├žlar─▒ olan bireyleri tan─▒ma ve tan─▒mlama a├ž─▒m─▒z─▒ geni┼čletmeye vesile olur. ─░yi okumalar, iyi ├ževirmeler.