Dragosfer

Mühendis mi, Çevirmen mi?

İnsan varolduğu sürece hayatı kolaylaştıracak, günün sorunlarına yanıt verecek yenilikler kaçınılmazdır. Dil de hayatın yeniliklere gebe alanlarından biridir. Bu alandaki teknolojiler çok geniş bir alana yayılır. Belki başka yazılarda bu teknolojileri tanıtma olanağı buluruz, ancak bu yazıda çeviri teknolojilerine ve öğrenme sürecine odaklanacağız; çünkü meslektaşımız Bünyamin Kısbet’in bir önceki yazıda paylaştığı grafikte görüldüğü üzere bu teknolojiler bizim için zorunluluk haline gelmiştir.
Ya Sabır!
Boğaziçi Üniversitesi Çeviribilim Bölümü’nde hocalarımız zamanında daktilo ile çeviri yaptıklarını anlatırlardı. O an gözümün önüne, yan taraftaki kaynak metne hızlıca bakıp çevirisini daktilo ile kağıda geçiren çevirmenler gelirdi; bunalırdım, meslek yapılamayacak kadar zor gelirdi, nasıl sabrettiklerini düşünürdüm. Hatta hocamız Doç. Dr. Ayşe Nihal Akbulut su ürünleri ile ilgili bir çeviri için İstanbul Üniversitesi’nin kütüphanesinde günlerce çalıştığını anlatmıştı. İyi ki bu mesleğe şimdi girdim derdim böyle zamanlarda. E ne de olsa, internet vardı, Word gibi kelime işlemci uygulamalar, Dragomanos gibi çevrimiçi sözlükler vardı. Derin nefes alırdım. Hatta bilgisayar ile ilk defa üniversitede tanışmış bir insan olarak Microsoft Word uygulaması ile internet bile bu meslek için bana yeterli gelirdi. Bir derste çeviri teknolojileri ile ilgili sunum yapmam istenmişti, bilgisayara kurulabilen sözlük uygulamaları ile çevrimiçi sözlükleri uzun uzun tanıtmıştım. Ancak bu, buz dağının görünen tarafıydı.
Alana girdikçe her gün yeni bir uygulama ile karşılaşıyordum. Bunları hemen indirip kuruyordum, karıştırıyordum, üstün ve eksik yönlerini değerlendiriyordum. Bir gün bilgisayarımda çeviri ile ilgili yirmiyi aşkın uygulama olduğunu gördüm ve bunların büyük kısmı çeviri bellekleri ile ilgiliydi. Kalanlar ise çeviriye destek olan başka araçlardı. Hepsi hayatımızı kolaylaştırmak için vardı. Şanslıydım, okulda hocamız Prof. Dr. Işın Bengi Öner bizi bu alanda çalışmaya teşvik ediyordu. Daha sonra birlikte çalışma olanağı bulduğumuz Tolga Hoca (Seçilmiş) bizi aktif olarak sektörde kullanılan araçlar konusunda yönlendirmişti. Biz de önerilen tüm uygulamaları hemen indirip karıştırıyorduk. Ancak bir süre sonra arkadaşlarımla aslında bu uygulamaların hepsinin aynı mantığa sahip olduğunu, sadece arayüzdeki terimlerin farklı olduğunu fark ettik. Birinin Statistics (İstatistikler) dediğine, öteki Analysis (Analiz), başkası Wordcount (Kelime Sayısı) diyordu. Hepsinin çevirileri saklayan bir belleği, terimleri saklayan bir terim tabanı vardı. Aslında bu uygulamalar, öyle ileri düzey bilgisayar becerileri ya da mühendis kumaşına sahip bir insan olmayı gerektirmiyor. Birkaç tanesini öğrenmek, mantığını anlamak başka uygulamaları öğrenmeyi kolaylaştıracaktır. Gereken üç şey: merak, ekrandaki yazıları ve yardım dosyalarını okuyacak sabır ve düğmelere basacak cesaret!
Before asking dummy questions, please google it!
Aslında çeviri yaparken karşılaştığınız sorunların çoğunun cevabı internette saklı. Biz dünyada ilk defa o sorunla karşılaşan insanlar değiliz; mutlaka dünyanın başka yerindeki bir meslektaşımız bu sorunla karşılaşmıştır, sorununu paylaşmıştır ve başka meslektaşları da forumlarda ona yardım etmiştir. Simsponlar’ın başlangıcında Bart’ın ceza olarak tahtaya yazdığı cümle çözümü özetliyor esasında: “Before asking dummy questions, please google it!” (Aptalca sorular sormadan önce, Google’da araştır bir zahmet!). Google’da doğru sözcükleri yazdıktan sonra mutlaka sorunlarınızın çözümünü bulabilirsiniz. Örneğin bir defasında 400 sayfalık teknik bir metinden terimleri çıkarmam istenmişti. Google’da “term extraction” diye araştırma yaptığımda bir sürü uygulama bulmuştum. Normalde günlerce sürecek bu görevi bir gün içinde tamamlamıştım.
Şirin CATT!
Bugün çevirmenlerden teknik becerilere sahip olması bekleniyor. Bunu duyan çoğu çevirmenin göz bebekleri büyüyor, karşı çıkıp isyan etmek istiyor. Ancak çevirmenden beklenen kod yazması ya da bir alışveriş sitesine güvenlik sistemi kurması değil. Beklenen teknik beceriler, mesleği ile ilgili Trados veya MemoQ gibi bellek uygulamalarını bilmesi ya da bunları öğrenmeye açık olması. Ama çoğu çevirmen bu beklentiye karşı çıkıyor. Nasıl CAD (Computer Aided Drawing – Bilgisayar Destekli Çizim) uygulamalarını bilmeyen bir mühendis düşünülemezse, artık CATT (Computer Aided Translation Tools– Bilgisayar Destekli Çeviri Araçları) bilmeyen çevirmen de düşünülmemelidir.

Teknolojiler Konusunda Uyanış
Türkiye’de çeviri sektörü ve çevirmenler bir dönemece girmiştir, dünyaya entegre olmaktadır. Özellikle öğrenci kanadında çok değerli dernekler kuruldu, etkinlikler yapıldı. Belki bu etkinliklerin benzerleri dünyada görülmemiştir. Çevirmene ve çeviriye hak ettiği değeri vermek, onu uluslararası standartlara getirmek adına yapılan bu etkinliklerde teknolojilere de yer verildi. Geçen yıl Trakya Üniversitesi Çeviri Kulübü’nde geniş katılımla gerçekleşen etkinlik, bu yıl birkaç kez Boğaziçi Üniversitesi’nde yapılan etkinlikler teknolojilerin öğrenilmesi ve benimsenmesi konusunda önemli adımlardır. Bazı üniversitelerde de çok değerli hocalarımız bu alanda dersler vermektedir. Ancak arkadaşlarımız bu eğitimleri de yalnızca okullardan ve kulüplerden beklememelidir. Araştırıp, kullanmaya çalışmalıdır. Bulgularını başka arkadaşlarıyla paylaşmalı ve fikir alışverişi yapmalıdır.

Sertifikasyon

Son yıllarda çeviri teknolojileri konusunda eğitimler verilmektedir. Örneğin Nuna Yerelleştirme, çeviri şirketlerine ve çevirmenlere teknolojilerin kullanımı konusunda danışmanlık ve eğitim vermektedir. 2011 yılında Macaristan’ın Pecs kentinde MemoQ “Train the trainers” eğitimine katılarak Nuna Yerelleştirme adına eğitim ve sertifika verme hakkı kazandım. Ancak bu öylesine katıldığım bir eğitim değildi. Öncesinde benim belirli bir düzeyde MemoQ kullanmayı bilmem gerekiyordu. Bu aşamayı tamamladıktan sonra eğitime katılmaya hak kazandım. Bana e-posta yoluyla bir konu gönderildi. Bu konuyla ilgili 10 dakikalık bir MemoQ eğitimi hazırlamam istendi. Pecs’e vardığımda ilk gün eğitim nasıl verilir, bir eğitmen sınıfını nasıl yönetir konulu bir eğitim aldık. Sonra öğrendiklerimiz ışığında eğitimlerimizi gözden geçirmemizi istediler. İkinci gün gözden geçirilen eğitimlerimizi verdik. Sınıfta dünyanın dört yanından katılımcılar vardı ve herkes birbirini değerlendirdi. Son gün ise ileri düzey özellikleri inceledik ve sertifikalarımızı aldık. Aslında bu sertifikasyon yalnızca MemoQ’ya özgü değil. SDL Trados da tüm dünyada kabul edilen çeşitli düzeylerde sertifikalar veriyor. Belirli sınavları tamamlamanız gerekiyor. Bu sınavlar öyle basit sınavlar değil. Ancak, SDL Trados ve SDL’in öteki ürünlerine ait sertifikalara sahip Bünyamin Kısbet gibi genç arkadaşlarımız bu sertifikaları almanın imkansız olmadığını gösteriyor.

Yazımı bitirmeden önce çeviri sektöründe kullanılan araçlar konusunda kısa bilgi vermek istiyorum. Çeviri sektöründe en bilindik sözlükler, kelime işlemciler ve belleklerin yanı sıra yazılım ve web yerelleştirme projeleri için kullanılan yerelleştirme araçları, çeviri sırasında araştırdığınız ve karşılığını bulduğunuz terimleri kaydetmek için kullanılan terim yönetim araçları, çevrilen belgelerdeki noktalamayı, tutarlılığı, terim kullanımlarını kontrol etmek için kalite denetim araçları, toplam kaliteyi değerlendirmek ve ölçmek için ölçekler, belge ve format dönüşümü için kullanılan araçlar, kazancınızı ve projelerinizi takip etmek için proje yönetim araçları bulunuyor. Bu araçların hepsi aslında size merakınız ve cesaretiniz kadar yakın.
Mesleki teknolojileri yalnızca zorunlu olduğu için değil, hayatımızı kolaylaştırmak ve uluslararası standartlarda çalışan bireyler olmak için öğrenmeliyiz. Ayrıca önceki bölümde bahsettiğim gibi, çevirmenin tüm gereksinimlerine yanıt veren uygulamalar hâlihazırda mevcut. Bize düşen ise bu uygulamaları inceleyip öğrenmeye çalışmak.
Yazan: Hüseyin Mergan (Nuna Yerelleştirme)

3 thoughts on “Mühendis mi, Çevirmen mi?

  1. Benim bu yeni tercüme programları konusundaki tek çekincem, bürolar ve işverenler tarafından tercümanların ücretlerini düşürmek amacıyla istismar ediliyor olmaları. Normalde kelime veya karakter hesabıyla para aldığımızdan, Trados veya CATT gibi araçlar kullananların yaptığı çeviri metinlerde tekrar eden terimlerin nasılsa bellekte olduğundan dolayı işveren tarafından hesaba katılmadığını birçok meslektaştan işittim. Her ne kadar karşı tez olarak denilebilir ki “e çevirmen de daha fazla sayfa yapabiliyor gün içerisinde,” bana öyle geliyor ki işimizi kolaylaştırdığı kadar ücreti de düşürüyor ve emeğe saygısızlığa (“canım aynı terimi girmişsiniz, ben de yaparım bunu”) çanak tutabiliyor tüm yeni teknolojiler gibi. Dolayısıyla bu programların kullanımıyla beraber yeni meslek standartlarının da oluşturulması gerekmez mi sizce? Teknolojiyi kullanalım tabi ki ama yeni açılan istismar alanlarına da aynı hızda tampon önlemler de alınmalı gibi geliyor bana…

  2. GÜNÜMÜZÜN GENÇ BEYİNLERİNİN BÖYLE BAŞARILI OLDUKLARINI, AYNI ZAMANDA DA BİLGİLERİNİ FAYDALI ALANLARDA PAYLAŞTIKLARINI GÖRMEK BİZLERİ NE KADAR GURURLANDIRDIĞINI SANIYORUM BİZİM YAŞIMIZA GELDİĞİNİZDE ÇOK DAHA İYİ ANLARSINIZ. TEBRİKLER EVLAT.

  3. Çevirmenler, öncelikle, çevirisi bellekten gelen terimler/tamlamalar sayesinde zamandan tasarruf ederlerken aynı zamanda bellekten gelen eşleşmenin yüzdesine orantılı olarak ücret alıyorlar. Şöyle söyleyeyim, diyelim ki alt başlıklardan birisi (2 sözcükten oluşan) bellekten otomatik olarak geliyor çevirmenin önüne; çevirmen yalnızca bu tamlamanın doğruluğunu onaylayıp “enter” tuşuna bastığında sözcük başına standart ücretlendirmenin %30’unu (uluslararası standart böyle, Türkiye’deki çeviri büroları da bu standarta uyuyor sanıyorum) hak etmiş oluyor.
    Buna ek olarak çevirmenin kendine özel bir belleği var ise tam tersine çeviri bürosuna göre avantajlı duruma geçiyor. Çünkü eski çevirilerinden gelen (örneğin başka bir büro için yaptığı çevirilerden) eşleşmeler çalıştığı büronun belleğinde yok ise bu sefer otomatikman sözcük başına %100 ücret almış oluyor. Yani çevirmenin teknolojiyi kullanış biçimine göre değişiyor mesele…

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.