Çeviri_TavsiyeleriCümlelerEditörün Notları

Sözcüğü sözcüğüne, hatadan hataya

Bu yazıda, kaynak metne sadakatin çok ileri götürülmesiyle yapılan hataları inceleyeceğiz.

Bu sadakatin, sadece kelimelerin aynı olmasıyla değil, anlamın aynı olmasıyla başarılabileceğini vurgulamak istiyoruz. Yani her kelimesi kelimesine çeviri aslına uygun çeviri değildir, aşağıdaki örneklerde görebileceğiniz üzere bu tür çeviriler anlamdan tamamen uzaklaşabilir de. Bu örneklerle aynı zamanda araştırma yapmanın önemine de değinmek istiyoruz. Bir metindeki sözcükleri genel bağlamı düşünmeden, direkt sözlükteki ilk anlamlarına bakıp çevirirseniz, metne renk veren mecazları, benzetmeleri veya kelime oyunlarını kaçırabilirsiniz.

 

Kaynak metin: In the Wild West that is the construction industry, there’s a new sheriff in town: mass timber.

Çeviri: İnşaat sektörünün hakimiyet sürdüğü Vahşi Batı’ya yeni bir şerif geliyor: masif ahşap.

Düzelti: Vahşi Batı misali kıran kırana bir rekabetin yaşandığı inşaat sektöründe, kasabanın artık yeni bir şerifi var: masif ahşap.

 

Bu örnekte, cümlenin sözcüğü sözcüğüne çevrilmeye çalışıldığını, bu nedenle anlamın tamamen ortadan kaybolduğunu görüyoruz. Kaynak metin tabii ki Vahşi Batı’daki inşaat sektöründen bahsetmiyor, sadece bir benzetme yapıyor. Editör, sadece sözcüklerin eş değer olmasından ibaret yüzeysel bir çeviri değil, anlama uygun bir çeviri yaparak ve görünürde kaynak metinde olmayan ama ima edilen anlamı vererek bu hatayı düzeltmiş. Dolayısıyla, bu gibi ifadeler karşınıza çıkarsa siz de kaynak metinde olmayan küçük açıklamalar ekleyerek çeviriyi daha anlaşılır hale getirebilirsiniz.

 

Kaynak metin: We have kept in constant contact with each other and send text messages on several occasions.

Çeviri: Birbirimizle sürekli iletişim halindeydik ve birtakım durumlar üzerinden birbirimize metin mesajları yolluyorduk.

Düzelti: Birbirimizle sürekli iletişim halindeydik, birkaç kez mesajlaşmıştık da.

 

Bu örnekteyse hem araştırma yapmadan kaynak metni “literal” çevirmenin, hem de doğal bir dil kullanmamanın sonuçlarını görüyoruz. “On occasion,” ifadesi “from time to time, sometimes” anlamındadır. “Birtakım durumlar üzerinden” gibi sözcüğü sözcüğüne, Türkçede de hiçbir anlam ifade etmeyen bir tabire çevrilmemelidir. Ayrıca, “text messages” ifadesi düz bir biçimde “metin mesajı” olarak çevrilmiş ve doğallıktan uzaklaşılmış. Cümlenin genel üslubunu da dikkate alırsak, “mesajlaşmak” fiilinin çok daha doğal bir tercih olacağını görebiliriz, zira kimse günlük hayatta “metin mesajı” demez.

 

Kaynak metin: Get some attitude.

Çeviri: Bazı davranışlar edinin.

Düzelti: Öz güveninizi dışarı yansıtın.

 

Bu örnek, üyeler aracılığıyla satış yapan bir firmanın, üyelerini satış yapmaları konusunda motive ettiği bir yazıdan alındı. Yani firma, üyelerinin müşteriler karşısında öz güvenli olmasını, diğer bir deyişle “tuttuğunu koparan” bir tavır takınmasını istiyor, bunu da “get some attitude” şeklinde ifade ediyor. Öte yandan “bazı davranışlar edinin” gibi sözcüğü sözcüğüne bir çeviri, hiçbir anlam ifade etmiyor.

 

Kaynak metin: The new infrastructure can’t be implemented soon enough: By next year, Bogota’s population is forecasted to reach 8.3 million.

Çeviri: Yeni alt yapı yeterince kısa sürede uygulanamaz, çünkü Bogota’nın nüfusunun önümüzdeki yıla kadar 8,3 milyona ulaşacağı tahmin ediliyor.

Düzelti: Yeni alt yapının bir an önce uygulanması lazım, çünkü Bogota’nın nüfusunun önümüzdeki yıla kadar 8,3 milyona ulaşacağı tahmin ediliyor.

 

Bu örnek de ikinci örneğe benzer şekilde, hem araştırma yapılmadan hem de sözcüklerin ilk anlamlarına bakılarak çevrilmiş. “Cannot/could not [verb] soon enough” ifadesi, uzun zamandır beklenen bir şeyin, artık olması/gerçekleşmesi gerektiğini anlatır. “Yeterince kısa sürede uygulanamaz,” anlamsız olmasının yanı sıra, kaynak metne tamamen aykırı bir çeviri.

 

Kısacası, kaynak metnin cümle yapısına sadık olmak isterken anlamdan uzaklaşabilirsiniz. Dragoman, sözcüğü sözcüğüne değil, anlamı aktaran çeviriler yapmayı tercih ediyor. Dolayısıyla, anlamdan uzaklaşmadığınız sürece, kaynak metnin cümle yapılarını değiştirebilir, doğallık adına sözcüklerle oynayabilirsiniz.