Dragosferkonferans çevirmenliğiSözlü Çeviri

Tercümenin Görünmez Kuralları

Dragosfer’de bu hafta sizler için sözlü çeviri alanında deneyimli çevirmen Eser Tözüm ile söyleştik.  21 Kasım 1979 İstanbul doğumlu olan Eser Tözüm ulusal ve uluslararası platformlarda freelance konferans tercümanlığı yapmaktadır.

Amsterdam Üniversitesi Sosyal ve Davranış Bilimleri Fakültesi İletişim Bilimlerinden mezun olduktan sonra yüksek lisans eğitimini Amsterdam Üniversitesinde tamamlayan Eser Tözüm, ana dili olan Türkçe dışında  Almanca, Felemenkçe, Fransızca, İngilizce, İspanyolca,  İtalyanca, Latince ve Portekizce dillerinde çeviri yapmaktadır. Geçen haftalarda konu ettiğimiz “Bir Sözlü Çeviri Vakası” yazısında çeviri pratiğine yönelik kimi eleştiriler getirilmişti. Bu hafta, bu önceki tartışmadan hareketle sözlü çevirinin görünmez kurallarına değinelim istedik.

Bu kurallar büsbütün görümez değil elbette; ancak akademi dışında öğrenilmesi zaman alan, alanda çalışanlar ile dirsek teması içinde daha kolay öğrenilecek olan ilkeler. Çeviri esnasında bir çevirmenin yapması ve yapmaması gerekenler nelerdir, simultane ve ardıl çeviride kurallar ve koşullar ne kadar değişiklik gösterir, gelin Eser Tözüm’den dinleyelim.

Dragosfer: Çevirmenin toplantıya, oturuma geç kalması hangi noktaya kadar insanî nedenlere bağlanabilir? Peki ya çevirmen, bir toplantının arka arkaya iki oturumuna da geç kalırsa? Tercümanlar disiplinli mi size göre bu konuda?
Eser Tözüm: Toplantıdaki katılımcılar arasındaki iletişim tamamen çevirmen üzerinden yürüyeceği için çevirmenin geç kalma gibi bir lüksü yoktur. Hatta çevirmen her daim toplantının başlangıç saatinden daha erken salonda olmalıdır ki teknik test yapılsın, diğer hazırlıklar gerçekleşsin. Tercümanların meslek gereği bu konuda oldukça disiplinli olduklarını düşünüyorum.

Dragosfer: Kılık kıyafet meselesi. Malum, çevirmenin bir “iş kıyafeti” yok. Peki bir iş toplantısına giderken ayrı, üniversite konferanına giderken ayrı, fısıltı çevirisi yapmak üzere bir davete giderken farklı mı giyinir çevirmen? Bir kadın olarak çevirmenin giyim tarzına müdahalede sınırlar nedir?
Eser Tözüm: Çevirmen her daim reprezentabl, bakımlı ve şık olmalıdır. Basın toplantılarında mutlaka ceket giymelidir, diğer tür toplantılarda ise sade bir iş kıyafeti tercih edilmelidir. Müşteri genelde çevirmenin profesyonelliğine güvenerek önceden kıyafetle ilgili yönlendirme yapmaz. Bir kadın çevirmenin giyimindeki sınırları tanımlamak gerekirse bu kişiden kişiye değişir. Şahsi görüşüme göre iş esnasında dekolte veya mini etek giymemekte fayda var.

Dragosfer: Ardıl çeviride konuşmayı bölme sıklığı. Kabul edilen konuşma uzunluğu nedir ardıl çeviri için? Konuşmacı çok sık bölünürse ne olur? Bu standartlar konusunda, konuşmacılara ne dereceye kadar ısrarcı olunabilir?
Eser Tözüm: Çevirinin amacı insanlar arasındaki iletişimi sağlamak olduğu için ve insanların dikkati belli bir noktadan sonra dağıldığından dolayı diyaloğu toparlamak adına yeri geldiğinde konuşmacıyı bölmek gerekebilir. En güzeli toplantı öncesinde konuşmacıyla görüşüp belli aralıklarla çeviriye fırsat vermek için konuşmasına ara vermesini hatırlatmaktır. Böylece konuşmacı tercümanla tanışmış olur, konuşması esnasında çeviriyi hesaba katar. Ardıl çeviride konuşmacı durmaksızın 5-6 cümleyi aşıyorsa devreye girip çeviriyi yapıyorum. Televizyonda canlı yayında çeviri esnasında not alma imkanı olmadığı için bilgileri hafızada tutarak çeviri yapıyorum. Eğer konuşma hızı ve toplantı ortamı not almaya müsaitse konuşmacıyı bölmeden anahtar kelimeleri not alarak çeviri yapıyorum.

Dragosfer: İzleyici ve düzenleyiciler ile diyalog. İzleyicinin çeviriyi düzeltmeye başlaması neyin göstergesidir? Tercüman bu durumu nasıl karşılar, karşılamalıdır? İzleyiciye cevap vermeye başlamak, çevirinin niteliğini nasıl etkiler? Salonun fiziki koşulları ile ilgili meseleler ile çevirmen nasıl başa çıkar, çıkmalıdır? Ses sisteminde bir sorun olduğunu, cep telefonlarının hoparlörleri çınlattığını, hatta en temel gerekliliklerin karşılanmadığını varsayalım; ne yapmalı çevirmen?
Eser Tözüm: İzleyicilerin çeviriyi düzeltmesi hiç başıma gelmemiş bir durumdur. Eğer böyle bir durum söz konusuysa çevirmen konuya yeterince hakim olmayabilir veya gerekli hazırlığı yapmamış olabilir. Bazı durumlarda tercümanla alakası olmayabilir, tamamen katılımcıların yersiz müdahalesi de olabilir. Böyle bir durumda tercüman konsantresini bozmadan çeviriye devam etmelidir. Salonun fiziki koşulları, ses sistemi gibi konularda tercüman gerekli müdahaleyi yapıp düzgün bir çeviri yapabilmek için temel gerekliliklerin karşılanması konusunda kararlı bir tutum sergilemelidir. Simultane çeviride temel gereksinimler: ses geçirmeyen profesyonel simultane çeviri kabini, düzgün çalışan ekipman, kabin içerisinde yeterli ışıklandırma ve bol miktarda içme suyu. Ardıl çeviride konuşmacının sesinin iyi duyulması önem taşımaktadır.

Dragosfer: Konuşmacının anlattıklarını açımlamalı mıdır çevirmen? Parantez açarak bazı kavramları dinleyiciye derinlemesine anlatmaya kalkarsak ne olur? Peki ya dil kullanımı? Eski Türkçe sözcüklerin ağır bastığı bir üslup kullanmak “caiz” midir? Türkçe telaffuzu ile okunabilecek İngilizce sözcüklere hangi durumlarda yaslanabilir çevirmen? Öztürkçe, eski Türkçe, Türkilizce konusunda nerede durmalı?
Eser Tözüm: Konuşmacı ne söylüyorsa çevirmen de onu çevirmelidir. Anlatılanları açımlamak, parantez açmak vs. çok tercih edilen bir durum değildir. Ancak ardıl çeviri esnasında izleyici anlatılanları anlamadığını dile getirip açıklama talep ediyorsa, konuşmacıyla beraber ikinci bir açıklamada bulunabilinir. Günümüzün Türkçesinde modern çağın kelimelerini içine alan, Türk Dil Kurumunun onayladığı kelimelerden yola çıkarak çeviri yapılmalıdır. Kendi adıma Türkçe telaffuzla İngilizce sözcükleri okumak söz konusu olamaz. Çeviri esnasında eski Türkçe veya Türkilizce kullanmaktan kaçınılmalıdır.

Dragosfer: Teşekkürler. Mesleğe yeni başlamış çevirmenler için deneyimli bir çevirmenin bu konulara değinmesi bizce çok önemli. Benzer durumlarda ne yapılması gerektiğine dair faydalı olduğunu düşünüyoruz bu söyleşinin.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.